Viễn cảnh Hà Nội: Doanh nghiệp giữa người nghèo ở đô thị vào năm 2035

Posted by ttxcc6 on 25/03/2013

25/03/2013 /

nguyen nghia chuyển ngữ, CTV Phía Trước
Johannes Loh, Asian Trends Monitoring

Thủ đô của Việt Nam đang trải qua những thay đổi mạnh mẽ. Cái nhìn và cảm nhận về thành phố đang đổi khác, người dân ngày càng nâng cao sở thích và nhu cầu của mình. Điều này đặt ra những rủi ro và thách thức mà các nhà hoạch định chính sách phải đối mặt. Do vậy, những lựa chọn của các nhà quy hoạch thành phố sẽ ảnh hưởng rất lớn đến tương lai của Hà Nội, một đô thị hiện đại và toàn diện.

Hanoi_market

Một khảo sát của Cơ quan Quan sát Hiện trạng châu Á chỉ ra rằng các dịch vụ y tế, trường học, cơ hội nghề nghiệp và các dịch vụ tài chính hầu như chưa đáp ứng được nhu cầu của người nghèo. Tìm kiếm giải pháp cho vấn đề này là cực kỳ cấp bách do áp lực dân số gây ra bởi sự di cư của người dân nông thôn ra thành thị. Các chính sách hiện hành sẽ không mang lại hiệu quả: việc giải tán các khu ổ chuột và hạn chế trợ cấp của chính phủ là phương án tạm thời để đẩy bớt lượng người nhập cư vào thành phố, tuy nhiên, những giải pháp đó không phù hợp với vai trò của thành phố.

Để trang bị cho các nhà hoạch định một khung chính sách, chúng tôi đã đưa ra bốn viễn cảnh cho Hà Nội, được xây dựng tập trung theo hai vấn đề chính:

1)    Tốc độ di cư từ nông thôn ra thành thị và hậu quả của nó đối với cơ sở hạ tầng đô thị.

2)    Phương pháp cung cấp dịch vụ cho người nghèo tại thành phố.

Cả hai vấn đề này đã được thảo luận tại bản tin số 18 của chúng tôi về vấn đề trao quyền cho người nghèo tại Hà Nội. Sự kết hợp của những yếu tố này đưa ra bốn viễn cảnh khác nhau:

Viễn cảnh 1: Tăng trưởng toàn diện có kiểm soát

Viễn cảnh 2: Tăng cường khả năng tự chủ

Viễn cảnh 3: Cải thiện thông qua loại trừ  

Viễn cảnh 4: Sự cố không thể tránh khỏi

Viễn cảnh 1: Tăng trưởng toàn diện có kiểm soát

Để đơn giản hóa việc so sánh các viễn cảnh này, ba tiêu chuẩn sau sẽ được sử dụng để đánh giá các kết quả khác nhau: tốc độ tăng trưởng kinh tế (P), tính toàn diện của nền kinh tế (I), và chất lượng cuộc sống của nhóm có thu nhập thấp nhất (QoL).

Tốc độ di cư nhanh chóng từ nông thôn ra thành thị thúc đẩy cơ sở hạ tầng đô thị bắt kịp với mức độ dân số. Ngoài ra, chiến lược phối hợp trao quyền sẽ cho phép người nghèo tham gia vào quá trình phát triển Hà Nội thành một đô thị năng động với một nền kinh tế mạnh mẽ có sự cạnh tranh giữa các doanh nghiệp nhỏ và lớn. Sự tồn tại của các trung tâm đào tạo chính phủ và phi chính phủ đồng thời sẽ đảm bảo cho các doanh nhân nhỏ học hỏi được kỹ năng cần thiết để phát triển doanh nghiệp của họ.

Mức độ dân số được kiềm chế sẽ tạo thuận lợi cho việc kiểm soát cạnh tranh và mang lại biên lợi nhuận lớn hơn cho các thương nhân nhỏ như người bán rong, chủ ki ốt, tài xế. Việc tiếp cận đào tạo thực tế, ngay cả đối với những người ít học cũng sẽ tăng cơ hội việc làm cho các nhóm thu nhập thấp nhất. Với khả năng chi trả các dịch vụ cơ bản, nhóm này sẽ đạt được hội nhập và vốn xã hội cao hơn trong khu vực.

“Người nghèo” sẽ có được mức độ hòa nhập tốt về xã hội cũng như kinh tế. Tuy nhiên, những lợi ích này đi kèm với sự đánh đổi một lượng người sẽ bị từ chối nhập cư vào thành phố. Ngoài ra, các yêu cầu điều chỉnh chính sách cũng sẽ làm chậm tăng trưởng kinh tế do sự chuyển hướng từ mục tiêu tăng trưởng GDP nghiêm ngặt.

Biện pháp chính sách:

Viễn cảnh này đòi hỏi giải pháp để khai thác và kiểm soát xu hướng đô thị hóa nhanh chóng, một nhiệm vụ không hề dễ dàng. Một chính sách mà đã được thông qua tại Lào, đang tạo ra các thành phố cấp hai ở các bộ phận khác nhau của đất nước nhằm đánh lạc hướng sự chú ý vào các thủ đô lớn. Việc cải cách chính sách để thu hút doanh nghiệp vào các thị trấn nhỏ, cũng như đầu tư vào cơ sở hạ tầng tại các khu vực kém phát triển có thể mang lại kết quả cho biện pháp này.

Viễn cảnh này cũng đòi hỏi sự đầu tư lớn vào đào tạo kỹ năng và xây dựng năng lực cho người nghèo ở đô thị ngoài việc tạo ra một môi trường kinh doanh hỗ trợ cho các doanh nghiệp vừa và nhỏ (Small-Medium Enterprises). Về câu chuyện thành công trong các chương trình đào tạo kỹ năng lớn, các nhà hoạch định có thể lấy cảm hứng từ chính sách học nghề và các chương trình tái đào tạo ở Mỹ và các hệ thống phúc lợi ở châu Âu. Trong ngắn hạn, việc cung cấp trực tiếp các dịch vụ cơ bản cho người nghèo ở đô thị vẫn được yêu cầu trong khi chờ tỷ lệ người tham gia các chương trình đào tạo tăng lên.

Viễn cảnh 2: Tăng cường khả năng tự chủ

Ở viễn cảnh này, các nhà quy hoạch thành phố nắm bắt hai xu hướng. Họ coi tốc độ di cư nhanh chóng từ nông thôn ra thành thị như một cơ hội để phát triển thành phố thành một thị trường sôi động và là động cơ tăng trưởng kinh tế. Các tổ chức công cộng nhận thấy sự cần thiết để đáp ứng nhu cầu của người nghèo ở đô thị, đồng thời giảm thiểu nguy cơ phụ thuộc. Các chương trình mở rộng để tạo điều kiện thuận lợi cho việc hội nhập xã hội của người di cư từ nông thôn ra thành thị vào nền kinh tế và hỗ trợ trên diện rộng đối với các sáng kiến ​​đào tạo và làm việc với người nghèo sẽ được thực thi. Chiến lược phát triển của thành phố sẽ dựa vào các doanh nhân, doanh nghiệp xã hội và ở phạm vi rộng rộng hơn cho các cơ hội đào tạo giá cả phải chăng hoặc miễn phí cho người nghèo tại Hà Nội. Thay vì cung cấp tận tay, sự hỗ trợ cho người nghèo đô thị sẽ tập trung nâng cao năng suất và sự tự chủ. Trong khi các khu nhà ổ chuột và điều kiện sống nghèo nàn có thể là tạm thời, theo thời gian sẽ được cải thiện nhờ mức thu nhập gia tăng của người nghèo. Chất lượng cuộc sống sẽ thấp hơn một chút do tác động của sự đông đúc, ô nhiễm môi trường và điều kiện sống khó khăn, tuy nhiên sẽ có những cải tiến khi cơ sở hạ tầng bắt kịp với xu hướng dân số.

Biện pháp chính sách:

Để có thể chuyển từ một khuôn mẫu truyền thống – phân phối dịch vụ kém, loại trừ xã ​​hội cao và hạn chế cơ hội đối với người nghèo đô thị sang một viễn cảnh với khả năng tự chủ cao, các nhà hoạch định chính sách Hà Nội phải tạo nên một bước đột phá mới, bởi vì mô hình này trước đây chưa được áp dụng.

Các nhà quy hoạch phải cải thiện môi trường kinh doanh cho các doanh nghiệp vừa và nhỏ và các doanh nhân nhỏ, họ đại diện cho sự thay đổi từ mô hình tăng trưởng kinh tế do các doanh nghiệp lớn chi phối. Điều này có thể gây rắc rối với các doanh nghiệp lớn, do đó mà hậu quả chính trị cũng phải được giải quyết.

Việc trao sự tự chủ cho các nhóm thu nhập thấp hơn không phải đơn giản mà cũng không dễ dàng, vì nó yêu cầu thiết lập và mở rộng các cơ hội đào tạo và thúc đẩy các doanh nghiệp xã hội tuyển dụng số lượng lớn người di cư. Khía cạnh này có thể mô phỏng các mô hình tại Bangladesh, nơi các doanh nghiệp xã hội đang phát triển mạnh và tạo ra nguồn việc làm lớn cho người nghèo.

Viễn cảnh 3: Cải thiện thông qua loại trừ

Viễn cảnh thứ ba là làm chậm lại việc di cư từ nông thôn ra thành thị thông qua các chính sách kiểm soát và loại trừ. Điều này sẽ làm tăng chất lượng cuộc sống cho người dân gốc Hà Nội, khi đảm bảo được mật độ dân số và sự cạnh tranh thấp nguồn tài nguyên khan hiếm. Tuy nhiên, điều này sẽ ngày càng cách ly người nghèo đô thị ra khỏi cộng đồng. Những yếu kém trong việc cung cấp dịch vụ sẽ được giải quyết thông qua việc mở rộng dịch vụ trực tiếp và các chương trình phúc lợi xã hội. Các dịch vụ của chính phủ như chăm sóc sức khỏe, điện và nước sẽ được tăng cường cả về số lượng lẫn chất lượng, cùng với các dịch vụ cung cấp của tổ chức phi chính phủ cho các lĩnh vực còn lại. Trong ngắn hạn, điều này sẽ cải thiện chất lượng cuộc sống cho tất cả người dân của thành phố, đặc biệt là người nghèo. Tuy nhiên, việc duy trì những thành quả này đặt một gánh nặng lên ngân sách công của nhà nước.

Nhìn chung, chất lượng cuộc sống có thể chấp nhận đối với các nhóm thu nhập thấp. Dù người nghèo tại Hà Nội có thể sẽ tồn tại mà không cần những dịch vụ này, nhưng họ vẫn phải chịu đựng sự loại trừ xã hội và trở nên ngày càng phụ thuộc vào chính phủ, và không có triển vọng thực sự của việc cải thiện sinh kế. Hệ thống bảo vệ toàn diện xã hội đã làm giảm đi một số tác động tiêu cực, nhưng sẽ không giải quyết được sự bất bình đẳng về kinh tế và xã hội đang gia tăng trong thời hạn lâu dài. Cuối cùng, với sự ưu tiên vào các doanh nghiệp lớn và các mô hình phát triển kinh tế truyền thống, tăng trưởng kinh tế sẽ cao, nhưng không được toàn diện và dẫn đến sự phân tầng xã hội.

Biện pháp chính sách:

Đây là mô hình phát triển tương tự như mô hình tăng trưởng nhanh chóng ở Trung Quốc. Di cư từ nông thôn ra đô thị sẽ bị hạn chế với các tiêu chí chặt chẽ và trở ngại quan liêu để giải quyết bên trong phạm vi thành phố. Tuy nhiên, tình hình tại Trung Quốc cho thấy điều đó có nguy cơ sẽ tạo ra một lớp lớn người di cư bất hợp pháp.

Giải pháp kinh tế sẽ tiếp tục tập trung vào đầu tư quy mô lớn và một môi trường thuận lợi cho các doanh nghiệp lớn. Chính phủ sẽ sẵn sàng đầu tư vào cung cấp dịch vụ trực tiếp và mở rộng khả năng tiếp cận và chất lượng cho nhóm di cư.

Viễn cảnh 4: Sự cố không thể tránh khỏi

Viễn cảnh cuối cùng sẽ thành sự thật nếu quá trình đô thị hóa nhanh chóng tiếp tục và chính phủ duy trì cách cung cấp dịch vụ truyền thống tại Hà Nội. Đây là viễn cảnh “kinh doanh như cũ” và “không có gì mới”, nhấn mạnh sự không bền vững của các chính sách trong bối cảnh của các xu hướng, vấn đề và quỹ đạo chính hiện nay. Những thách thức hiện tại như điều kiện sống đô thị nghèo nàn, thiếu thốn dịch vụ và loại trừ kinh tế sẽ xấu đi theo thời gian khi sự phát triển cơ sở hạ tầng đấu tranh để theo kịp với sự gia tăng dân số. Tắc nghẽn và sự cố thường xuyên về cơ sở hạ tầng trong các lĩnh vực giao thông vận tải, y tế, vệ sinh môi trường, và giáo dục chuyển hướng cung cấp dịch vụ tư nhân dành cho các cư dân giàu có của Hà Nội. Điều kiện sống trong các khu phố nghèo hơn sẽ xấu đi và khu định cư ổ chuột sẽ hình thành. Các dịch vụ công cộng cho người nghèo sẽ trở nên khó tiếp cận và chất lượng thấp do ảnh hưởng tình trạng quá tải.

Nhìn chung, chất lượng cuộc sống sẽ thấp giữa các nhóm thu nhập khác nhau, thậm chí với cả những người giàu có hơn do tắc nghẽn giao thông, ô nhiễm cao hơn và tỷ lệ tội phạm gia tăng. Thành phố sẽ ngày càng phân cách về mặt kinh tế, chính trị và xã hội. Trong trung hạn, nền kinh tế sẽ đạt mức tăng trưởng cao, nhưng cuối cùng vấn đề cơ sở hạ tầng tiêu cực sẽ ảnh hưởng đến tiềm năng tăng trưởng của thành phố. Về bản chất, viễn cảnh này là vấn đề của hầu hết các siêu đô thị hoạch định kém như Mexico City, Jakarta, hay Manila.

Biện pháp chính sách:

Chính phủ sẽ tiếp tục thúc đẩy hiện đại hóa đô thị, thường là tập trung vào các nhóm ít giáo dục và chịu thiệt thòi. Ảnh hưởng của dân số đông đúc sẽ được giải quyết “sau khi xong việc” một cách dứt khoát thông qua giải phóng mặt bằng và chỉnh đốn các khu ổ chuột. Cung cấp dịch vụ sẽ chuyển dịch theo hướng thương mại hóa hơn nữa để cải thiện cơ sở hạ tầng vốn đang thiếu thốn và chất lượng thấp của thành phố.

Hướng tới một kết quả mong muốn

Rõ ràng là các nhà hoạch định đang phải đối mặt với áp lực to lớn để đưa ra quyết định có thể thay đổi quỹ đạo phát triển hiện tại của Hà Nội. Trong số bốn viễn cảnh trên thì viễn cảnh thứ tư là không được mong muốn nhất. Ba viễn cảnh còn lại có ưu và nhược điểm riêng. “Tăng trưởng có kiểm soát và toàn diện” làm suy giảm tiềm năng phát triển của thành phố, “tăng cường khả năng tự chủ” đòi hỏi nỗ lực nhiều nhất từ ​​chính phủ, trong khi “cải thiện thông qua loại trừ” có thể gây thêm phức tạp về mặt chính trị.

Việc lựa chọn giữa các viễn cảnh yêu cầu các buổi đối thoại ở phạm vi rộng và sự hợp tác chiến lược với các bên liên quan, bao gồm cả người nghèo. Thật không may, tiếng nói của người nghèo đô thị thường ít có trọng lượng đối với việc lựa chọn con đường phát triển trong tương lai. Chúng tôi hy vọng rằng những viễn cảnh này phần nào tác động đến công chúng và khởi đầu cho một cuộc đối thoại mới để quyết định tương lai mà các nhà hoạch định chính sách và người dân Hà Nội hình dung cho chính mình.

Tiêu chuẩn để đánh giá viễn cảnh

Tốc độ tăng trưởng kinh tế

Một mô hình phát triển tập trung vào năng suất tối đa và tốc độ tăng trưởng GDP nhanh chóng thường dẫn đến các yếu tố bên ngoài không mong muốn như sự bất bình đẳng kinh tế và xã hội cao hơn, suy thoái môi trường hoặc khai thác tài nguyên. Việc chọn lựa các phương án thay thế toàn diện là có thể, nhưng không được làm chậm tăng trưởng kinh tế. Do đó, cần phải có một tiêu chí quan trọng khi phản ánh về các biện pháp chính sách trong tương lai.

Tính toàn diện

Trong bối cảnh cải thiện sinh kế cho người nghèo đô thị, tính toàn diện của nền kinh tế cho các nhóm thu nhập thấp nhất là rất quan trọng. Họ cần phải có một cấu trúc hỗ trợ cho việc phát triển kinh doanh và đào tạo và cơ hội việc làm đủ để tự thoát khỏi nghèo đói. Kinh nghiệm lịch sử cho thấy rằng dựa vào “thuyết khuếch tán lợi ích” sẽ không thành công.

Chất lượng cuộc sống cho các nhóm thu nhập thấp nhất

Điều kiện sống cho người nghèo đô thị trong các siêu đô thị đang phát triển nhanh chóng ở các nước đang phát triển là rất khắc nghiệt. Mô hình cứ điểm lịch sử cho thấy mức độ loại trừ dịch vụ rất cao và mức độ phát triển con người rất thấp, đặc biệt là ở các khu ổ chuột. Tiêu chí này được liên kết và bổ sung vào các tiêu chí toàn diện, nhưng sẽ bị ảnh hưởng bởi các gói biện pháp chính sách khác nhau.

© Bản tiếng Việt TẠP CHÍ PHÍA TRƯỚC 2013

http://phiatruoc.info/vien-canh-ha-noi-doanh-nghiep-giua-nguoi-ngheo-o-do-thi-vao-nam-2035/

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Google photo

You are commenting using your Google account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s